Şimdilerde dillere pelesenk olmuş "psikoloji" aslında ciddi bir müessese... "Psikolojim bozuldu" ne kadar güncel bir kullanımsa da, bence aslında içerdiği derin ve gerçek anlamından o kadar uzak.
Nereden geldi şimdi bu aklıma? Bu günlerde kendimi pek iyi hissetmiyorum. Hayır, sağlığımla ilgili bir durum yok çok şükür. Üstelik bahar da geldi ve genelde bu zamanlar benim en keyifli olduğum zamanlar. Hem de balkonumu istediğim hale soktum büyük ölçüde; balkondan sarkan sardunyalarım, güzel lavantalarım, kekiğim, biberiyem, filizlenmekte olan çin karanfillerim, gelinciklerim, hatta inanmazsınız pencere önünde de rokam ve terem var.... O kadar keyif aldım ki hepsini yaparken. Ama yine de pek iyi hissetmiyorum bu bir kaç gündür. Galiba doğum günüme az kaldığı için...
İnsan doğum günü yaklaşıyor diye üzülür mü? Normalde ben doğum günlerimi çok severim, baharın en güzel günlerinden biri olduğunu düşünüyorum. Yaşlanmaktan falan da korkmuyorum aslında; ben her yaşımı çok seviyorum, her biri yeni bir macera gibi gelir bana. Ama bu sene biraz buruğum...
Zannederdim ki bazı şeylerin zamanı vardır ve o zamanların ötesine geçtiğinde artık çok geçtir. Ben 35 yaşımı böyle bir sınır olarak koydum bazı şeyler için. Bu sınırı sadece kafamda koymamışım anlaşılan, yüreğime de aynı sınırı koymuşum ve şimdi beni sıkıştırıyor. Derdim ki içimden, "36 yaşıma girdiğimde bebeğim olsun kucağımda". Bunun olacağına da çok inanıyormuşum içten içe. Şimdi 36 yaşıma giriyorum. Kucağım boş. Belirlenmiş bir sıkıntı olmamasına rağmen henüz bir çocuğumuz olmadı. İtiraf etmemiştim daha önce ama bu durum beni çok mutsuz ediyor. Yani yine bahar geldi ama ben ne çiçek açabildim ne de meyve verebildim.
Daha önce bunu bir boşluk olarak deneyimlememiştim. Şimdi bir boşluk gibi yaşıyorum. Yani sanki hep vardı da şimdi yok oldu gibi. Bir süre hamile haberi almak, duymak istemedim. Duyduğumda kızgınlık yaşadım. Bebeği olan arkadaşlarımla çok az görüştüğümü fark ediyorum son bir senedir. Sanki üzüntümün faturasını birilerine kesiyormuşum gibi. Çok saçma değil mi?
Şimdi bu yazıyı okuyan tanıdıklarım ya da beni tanıyanlar için çok şaşırtıcı gelecek bu yazdıklarım. Normalde ketumumdur, bunu özel ve mahrem bir konu olarak ele alıp paylaşmam pek kimseyle. Benim içimdeki en derin sırdır bir bebeğe duyduğum özlem. O yüzden bu paylaşım şaşırtıcı gelecektir diye düşünüyorum. Ama aslında şimdi geliyor itirafın büyüğü :)
Ben uzun zaman "çocuk istemiyorum, en güzel çocuk başkasının çocuğu" diyen tiplerdendim :) Son bir kaç gündür fark ettiğim şeyler var; yani aslında kendime bile yeni itiraf ettiğim şeyler. Ben tüm bunları söylerken ve bir bebek fikrine uzak dururken bile aslında uzaktan uzaktan nasıl olur diye hayal ediyordum. Ediyormuşum demeyeceğim; bu da "ah aslında bilmiyordum öyle olduğunu" gibi bir kendimi kandırmaya girecek, buna gerek yok... Ben nasıl bir anne olurdum, bebek kucağımda nasıl dururdu gibi düşünürdüm aslında ama kendime bile söyleyemezdim.
Ancak bir kadın olarak insan kendi biyolojik gerçeğinden ne kadar kaçmaya çalışırsa o kadar dibine vuruyormuş, şimdi onu görüyorum. Çünkü artık yaşım sıkıştırıyor... Bunu arzuladıkça daha belki daha fazla engel koyuyorum. Kendimi rahatlatmaya çalıştıkça daha çok kapana sıkışıyorum, çünkü aslında ne yaparsam yapayım bu konu ana gündemim oluyor. Şimdilerde "psikojenik infertilite" kavramını anlıyorum, deneyimliyorum...
Bu kadar itiraf bana bile fazla geldi... Yazarken yorulduğumu fark ettim. Daha fazla uzatmadan konuyu bağlayayım :)
Şimdi benim "psikolojim bozulmuş" mu oldu? Bence hayır. Bir stresle baş etmeye çalışıyorum, o ortada. Hem de böyle en temelinden, varoluşsal bir mesele ile baş etmeye çalıştığımı görüyorum. Ama ruhsal bir çökkünlük yaşamıyorum -en azından şimdilik :)-, bir yarılmanın eşiğinde değilim ya da ne intihar ne de cinayet planları yapıyorum, böyle bir dürtüye sahip değilim. Ama içsel bir acı duyumsuyorum. Bu beni farklı duygu durumlarına sürüklüyor. Dolayısıyla ufak da olsa savrulmalar yaşıyorum ve bir denge noktası bulmaya çalışıyorum. Yani anlayacağınız keyfim pek yok, canım sıkkın, pek bir şey yapmak istemiyorum. Kocam olsa buna "working through" derdi; belki haklı da olurdu :)
Neyse benden bahsettiğimiz çok oldu... Artık bir süreliğine bu konuyu kapatayım ve yine içime çekileyim. Bu kadarını paylaşmam bile mucize zaten.
Tekrar görüşünceye kadar, sevgiyle...
Beyhan
4 Nisan 2014 Cuma
29 Mart 2014 Cumartesi
Sırasıyla Üç Yazı - 3 - : Hayat Oyundur!
Hollandalı kültürel tarihçi Johan Huizinga,
Homo Ludens isimli kitabında oyunun toplumsal işlevinden bahseder ve modern
zamanlarda belli kalıplara sokulmaya çalışılan “oyun”un, aslında özümüzde
olduğunu ve doğuştan “oyuncu” olduğumuzu aktarır. Huizinga “insan oyun oynayan bir varlıktır” der. Kitaba göre oyun çeşit
çeşittir, belli kuralları vardır; katılımcılar özgürdür, gönüllüdür ve
eğlenir. Herhangi bir çıkar ya da yarar
sağlama amacıyla ortaya çıkmayan oyunun çok önemli kültürel işlevleri vardır.
Konu oyun olunca, daha önce
belirttiğim gibi pek çok bilimsel araştırma ve kitap bulabiliriz. Birçok
teoriye göre oyunu irdeleyip değerlendirebiliriz. Terapi seanslarında, okulda ya
da evde çocuklarımızın oyun davranışlarına bakarak “onun iç dünyasına” ilişkin,
“kendi penceremizden” bir bakış atabiliriz… Bunların pek çoğu doğru olabilir ya
da yalnızca inanmak istediğimize inanabiliriz. Ancak tartışmasız olarak
hepimizin birleşeceği bir nokta olarak şu çıkar karşımıza; oyun vazgeçilmezdir.
Önceki yazımda bir oyunda neler
olur konusuna bir parça değinmeye çalışmıştım. Bu yazımda oyununun
bileşenlerinin ne işimize yarayacağını, elimden geldiğince aktarmaya
çalışacağım.
Oyun bir kurallar bütünüdür; tıpkı
hayat gibi… Bir çocuk oyundaki kuralların ne işe yaradığını öğrendiği zaman,
günlük hayatın kurallarının da temel mantığına kavuşur. Neden sırasını
beklemesi gerektiğini, kendisi kadar diğerlerinin de isteklerinin önemli
olduğunu, sözün eylemden önce geldiğini, birlikte yapılan işin ve bununla
beraber tek başına gösterdiği gayretin önemli olduğunu öğrenir. Bir düzeni
vardır oyunun ve her an her şey olabilir de. Tıpkı hayat gibi…
İlişki içinde olmayı öğrenir;
sadece oyun oynadığı kişilerle değil, oyun oynadığı mekânla, kendisiyle,
duyularının her biri ve duygularının tümüyle. İlişkiyle beraber iletişim
başlar; ben ve kendim, ben ve sen, ben ve şu an bulunduğum yer arasında.
Böylelikle konuşur, dinler, düşünür, hisseder. Hepsinin bir sonuca vardığını
görür, nedenselliği öğrenir; şu olunca bu oluyormuş…
“Empati” beceri olarak burada
gelişmeye başlar; çocuk diğerinin mokasenleri ile yürümeye başlar. Dinlediğiniz
zaman tüm kalbinizi açarak, diğerinin ne demeye çalıştığını anlarsınız. Bu
arada diğeri gibi olmayı de öğrenirsiniz; maskelerin ne işe yaradığını, hangi
maskenin ne zaman takılması gerektiğini deneyimlersiniz. Doktorculuk,
öğretmencilik, evcilik… Bir de bu sırada yetişkinler için bir sağlamadır oyun;
çocuklar maskeleri –belki de toplumsal rolleri demek daha anlaşılır
olacak- deneyimlerken, yetişkinler bu
roller için nasıl modeller olduklarını öğrenirler.
İncitmemeyi, incinince nasıl
hissedildiğini öğrenirler çocuklar oyunla. Başkalarının duygularını görmeyi ve
paylaşmayı da… Şefkat göstermeyi, yardım almayı ve vermeyi öğrenirler. Kasıtsız
ya da kasıtlı davranışlarının sorumluluğunu almayı öğrenirler; oyun oynayan
herkes birbirinin aynasıdır en nihayetinde.
Çocuklar oyun oynarken
engellenmeyi ve hayal kırıklığını öğrenirler. Her şeyin kendi istedikleri gibi
olamayacağını, başkalarının özgürlüklerinin ve haklarının de önemli ve gerekli
olduğunu, sınırlarının ne olduğunu deneyimleme şansına sahip olurlar. Sorun yaşadıklarında dünyanın sonu olmadığını,
bir çözüm üretebileceklerini öğrenirler ve buldukları çözüm işe yaramazsa
birazcık destekle yeni çözümlere yönelebilme gücünü kendilerinde bulurlar.
Oyunun kaçınılmaz bir parçası
olarak mücadele etmeyi öğrenirler. İstedikleri sonuca ulaşmak için çabalamayı,
başkalarının da kendisi gibi bir gayret ve çaba içinde olduğunu, her zaman daha
iyisinin olabileceğini ve önemli olanın sonuç değil çabaları olduğunu…
Tüm bunları tek başlarına
yapamazlar elbette. Yanlarında her zaman bu konuda onlara model olacak,
düştüklerinde onları kaldıracak ve hep güvenle orada, yakınlarda bir yerlerde
bulunan yetişkinlere ihtiyaç duyarlar. Onlarla oyun oynayan, sadece onlarla
oyun oynarken değil onlar kendi başlarına oyun oynarken de bundan keyif alan
anne babalarını yanlarında görmek isterler.
Dünya bir oyun alanıdır, hayat ise bir oyun. Doyasıya
yaşamak için oyun oynamayı öğrenmemiz önemlidir. Oyunun içinde bize keyif veren
mizahı, yaratıcılığı ve coşkuyu kaybetmememiz ve bununla beraber tüm gerçekliği
ile birlikte hayal kırıklıkları ve üzüntüleri karşılayabilmemiz için oyun
oynamayı sürdürmemiz önemlidir.
Evet, oyun kurgusaldır; ancak oyun
sırasındaki duyular ve duygular gerçektir. Bu gerçeklik de bizi hayatın
gerçeklikleri ile baş etme becerileri ile donatır. İnsan olmanın gerçekliğini
insanca yaşamayı öğretir oyun.
Oyun dolu bir yaşam dileklerimle;
sevgiyle…
Beyhan ÖZPAR
Psikolojik Danışman
22 Mart 2014 Cumartesi
Sırasıyla Üç Yazı - 2 - : Haydi, Oyun Oynayalım!
Sizler geçen yazıdan beri
“deneyimleri nasıl zenginleştiririz?”
diye düşünürken, ben de “oyun oynamayı nasıl
anlatabilirim?” diye düşündüm durdum. Sonra fark ettim ki oyun oynamayı
anlatamam ama oyun oynayabilirim…
Sizlerle oyuna başlamadan önce
bazı kuralları aktarmam gerektiğini hatırladım. Her oyunda olduğu gibi bu
oyunda da ilk kural herkesin eğlenmesi!
Tabi ki eğleneceğiz, eğlenmezsek eğer oyun oynamanın ne anlamı kalır. “Çocuk
muyuz canım, ne münasebet.” diyenlerin sesleri yüreğime kadar geldi. Hayır,
çocuk değiliz ama hepimiz büyümeden önce çocuk
olduk. Ayrıca çocuk olmak da
gerekmez eğlenmek için. Ama kuralı unutmayın, HERKES EĞLENECEK… Yani sizin keyfiniz yokken ya da siz havanızda
değilken ben eğlenemem ve ben mutsuzsam zaten sizin eğlenmeniz de benim için
anlamlı olmaz. Hem böyle oynadığımız oyun da oyun olmaz.
İkinci kural ise kimsenin zarar
görmemesi; yani sizi incitemem… Ne bedeninize zarar verebilirim ne de sözlerim
ya da tavırlarımla ruhunuza. Bunu yapmak çok kolay değil tabi, sizi tanımam ve
izlemem gerekir. Eğer niyetimi aşan bir hareketim olursa şimdiden özür dilerim
ve bunu telafi etmek isterim ama sizin de bu onarıma izin vermenizi beklerim.
Aynı şeyi siz de yapamazsınız; oyun oynuyoruz ya hani hepimiz eğleneceğiz, o
zaman beni incitmemelisiniz. Bu şekilde oyuna başlayabilir, sürdürebilir ve
tekrar oynamak isteyebiliriz. Unutmayın KİMSE
İNCİNMEYECEK; oyundan soğumamıza neden olacak bir iz ne bedenimizin hafızasında
ne de yüreğimizin hafızasında yer edinecek.
Peki, ne yaparsam acaba oyunum güzel
olur? Yüksek sesle düşünüyorum, ne oynayacağımıza, nasıl oynayacağımıza karar
vermemiz lazım. Hadi oynayalım deyince olmuyor öyle… Hepimizin bildiği bir şey
olsun, hepimizin keyifle oynayacağı bir şey. Böyle yaparsak eğer kuralları
hatırlamakta zorlanmayız. Tekrar baştan bir kuralları saymak yeterli olur. Ya
kurala uymayan olursa; olur ya oyunun heyecanına kapılabiliriz ve kuralları
unutabiliriz. E o zaman önce bir hatırlatma yaparız… İkinci defa uymayan olursa
bir kere daha hatırlatırız ama uyarırız da; bir kere daha olursa oyundan çıkıp
beklemek zorunda olacak diye. E bir daha uymazsa da artık ne yapalım; başta bir
karar aldık, uygulamak gerekir.
Ne oynayacağımıza karar vermek
bazen güç oluyor, ama kura çekebiliriz ya da önce birimizin istediğini sonra
diğerimizin istediğini oynayabiliriz. Belki de en küçük olanımızın istediği
oyunla başlarız oynamaya, sonra sırayla büyüklerin isteklerine geçeriz.
Sonra bu oyuna bağlanmamız lazım
ama sadece oyuna bağlanmamız yetmez. Sizinle bir bağ içinde olmalıyım, bir
ilişki de başlatmalıyım. Bu ilişkiyi öyle bir şekilde sunmalıyım ki size, benim
sınırlarımın farkında olmalı, kendi sınırlarınızı güvende hissetmeli ve bu
arada da eğlenmeye devam edebilmelisiniz. Tabi bu arada birbirimizle
ilgilenebilmeliyiz, herkes özel ve biricik olduğunu bilmeli…
İhtiyaç duyduğumuzda karşılıklı
olarak şefkat gösterip alabilmeliyiz mesela. Belki çok keyif alıyorken yanarım
ve biraz beklemem gerekir, biraz teselli iyi olur böyle bir zamanda. Ya da
birimiz kazara diğerinin canının acımasına neden olabilir; e bir özür dilemek
canı acıyanla ilgilenmek fena olmaz. Sonra yanlışlıkla düşebiliriz, bir yerlere
vurabiliriz bedenimizin bir parçasını. Azıcık mola verip dinlenmek ve yaralıyla
ilgilenmek de, canı acıyan arkadaşımıza iyi gelebilir. Kendini grubun dışında
hissetmez böylece. Tekrar oyuna katılamayacaksa da ya yanında oturur sohbet
ederiz ya da oyuna devam etmek için onun da müsaadesini isteriz... Biraz
centilmenlik kimseyi öldürmez…
Bu kadarı bir oyun için yeterli mi
peki? Bence bu da yetmez; biraz iddia olmalı, ortamda şöyle bizi
hareketlendirecek bir şeyler olsa iyi olur. Motivasyonumuz düşmesin diye bir
amacımız olsun; bir yere varalım, ilk biz varalım; bir şeyleri toplayalım, en
çok biz toplayalım… Ya da belki kendimizi deneyelim ne kadar yapabiliyoruz
diye, hani “seksek” oynarken yanmamak
için çalışırdık ya onun gibi… Boşuna oyun oynamak istemeyiz. Tabi amacımıza
ulaşmak için bazen kendi sınırlarımızı zorlamak bazen diğerlerinin dayanma
gücünü zorlamamız gerekebilir. Bunu yaparken çok büyük hedefler koymayalım o
zaman, adım adım gidelim önce en küçük, sonra küçük, sonra orta gibi artarak
gitsin zorluk derecesi. Herkes için yeteri kadar zor olduğunda da daha fazla
dozu arttırmaya gerek yok bence… Sonra bazen işbirliği de yapabilmeliyiz, takım
olarak da çalışabilmeliyiz. Her hedefe de tek başına ulaşılmıyor ki canım…
Herkese normal gelen bir oyun belki birimiz için çok zordur; o zaman o kişiye
yardım etmemizde ve işini kolaylaştırmamızda sorun olmaz… Amaç herkes eğlensin,
değil mi?
Yine ne kadar çok yazmışım çizmişim
farkına varmadan. Başlarken sadece oyun oynayalım diyordum da aslında basit bir
oyun bile ne çok şey gerektiriyormuş değil mi? Ne kadar çok şey saymam gerekti güzel
bir oyun yaratabilmek için. Altı üstü
bir oyun oysa ki…
Böyle yazdım çizdim de ne işimize
yarayacak bu kadar şey, biraz düşünmek lazım belki… Siz bilgisayarınız başında
düşünmeye başlamışsınızdır bile ben bunları yazarken. Ben de bunlar ne işimize
yarayacak diye düşündüklerimi size yazayım önümüzdeki ay…
Tekrar görüşmek üzere; sevgiyle…
Beyhan ÖZPAR
Psikolojik Danışman
15 Mart 2014 Cumartesi
Sırasıyla Üç Yazı - 1 - : Dikkat! Bu Yazı Deneyime Dönüşmesi Umularak Yazılmıştır…
Yazı yazmanın en zor tarafı,
deneyime dönüşme şeklinin gözlenememesi. Deneyimler ise yazıya sığamayacak
kadar zengin ve tüm duyulara hitap ediyor. O zaman öyle zengin bir anlatım ve
içerik sunulmalı ki ne dendiği anlaşılsın ve uygulamaya koymak kolay olsun…
“Oyun”u anlatmak kolay mıdır?
Oyunun kuralları ya da nasıl oynandığını değil ve ya neye hizmet ettiğini de
değil… “Oyun deneyimini” anlatmak kolay mıdır? Bir çocuk için ne anlama
geldiğini ve bir çocuğun aslında oyunlarda neleri yaşadığını anlatmak gerçekten
çok zor. Ama gözlerimizi kapatıp kendi çocukluğumuzun bahçesine daldığımızda
kendi oyunlarımız hatırlayabiliriz ve bu oyunlarda neleri öğrendiğimizi de…
Bazıları oyun denemeyecek kadar basit olan, kuralı sadece bir tane olan,
zamanın gençleri ve büyükleri tarafından anlaşılmayan ve hatta tuhaf bulunan
oyunlardan bahsediyorum. Atçılık oynama, “tıp” oyunu, beş taş gibi… Tabi
bizlerin çocukluğunda şimdiki çocukların zenginliği yoktu, ne bebeklerimiz ne
de oyun konsollarımız oldu. En gelişmiş oyun araçları tetrisler ya da Commodor
64’lerdi ve onlar da belli bir gelir seviyesine hitap ediyordu.
Amacım duygu sömürüsü yapmak ya da
modern zamanlar ve tüketim toplumu söylemlerine girmek değil. Amacım oyunlarımızın tüm duyularımıza hitap
eden deneyim zenginliğini hatırlatmak. Tıp oynarken birbirimizin gözlerine
baktığımızı, sessizliği deneyimlediğimizi, beden dilimizle bir şeyleri
anlatmaya çalıştığımızı; beş taş oynarken sırayı nasıl takip ettiğimizi, taşı
görmenin, ona dokunmanın ne kadar kıymetli olduğunu hatırlatmak. Tüm bunları
yaşarkenki sesleri, tatları, kokuları ve yumuşaklığı tüm netliği ile gözünüzde
canlandırmak.
Şimdi size bebeklerle oynamanın
nasıl bir dışa vurum ve duygusal gerginliği azaltma yolu olduğunu anlatabilirim
ya da bilgisayar oyunlarının çocukların strateji geliştirme ve planlama
becerileri üzerindeki etkisinden bahsedebilirim. Bu sayede bilimsel olarak
oyunun öneminden bahsetmiş ve belli bir konuda anlayış geliştirmiş olabiliriz
etkileyen ve etkilenenler olarak. Ancak çok sıradan oyunları unuttuğumuz bu
günlerde, kendi tatlı çocukluğumuza uzanıp o zenginliği hayal etmenizi sağladığımda
daha başka bir yere ulaşabilirim. Zaten bildiğimiz ve unuttuğumuz bir
güzelliği, yaşantının kendisinin bize neler kazandırdığını tüm duyularımızın
hafızasından geri çağırabilirim.
Zihin unutur ancak beden unutmaz. Psikolojik travma çalışmaları bu
söylem üzerinden şekillenir. Bu söylemin sadece travma gibi olumsuz deneyimlere
ilişkin olmadığını gözlerinizi kapatıp hayal etmeye başladığınız an sizler de
anladınız. Bedenin hafızası engin bir deniz gibidir, yaşanmış her şeyin bedende
bir izi vardır. Duyularımız kayıt tutar ve kötü şeyler kadar iyi şeyleri de
depolar. O zaman yaşamın deneme tahtası olan oyunun da işlevi sadece zihnimizi
uyandırması ve harekete geçirmesi değildir. Duyularımızı uyandırıp, bedenimizi
ve ruhumuzu beslemektir. Oyunda sadece görme duyumuz etkin değildir; dokunuruz,
tadarız, koklarız, hissederiz, duyarız ve söyleriz... Görünüşte ve söylemde tek
amaç eğlenmektir çocuk için ancak böyle zengin bir eğlence çocuğun hayata
yönelimini güçlendirir.
Başta söylemiştim, deneyimi
anlatmak kolay değildir diye… Buna bir ek yapabilirim bu aşamada; deneyimi
anlatmak kolay değildir ancak tekrar deneyimlemek ya da deneyimlenmesine eşlik
etmek imkansız değildir. Yazıma son verirken sizleri “nasıl?” sorusuyla baş
başa bırakıyorum. Sizler bu konuda bedeninizin ve zihninizin hafızasını
yoklarken, ben de sizler için deneyime hazırlık konusunda yazmaya çalışacağım.
Sevgiyle...
Beyhan ÖZPAR
Psikolojik Danışman
Sırasıyla Üç Yazı
Merhaba,
Şimdi sizlerle üç yazımı paylaşacağım. Yalnız işin içinde bir bit yeniği var ve nasıl yapacağımı çözemedim. Bir karar vermem lazım... Ya şimdi hepsini yayımlayacağım olacak bitecek, ya da daha önce yaptığım gibi demlenmesi için aralara biraz süre serpiştireceğim ve belirli aralıklarla yayımlayacağım.
Konu şu; çok yararlandığım ve keyif aldığım bir oyun terapisi eğitimi aldım. Bu eğitimler sonrasında daha önce çalıştığım okulda, oyunla ilgili yazılar yazmamı istediler. Ben de yazdım; hem de büyük bir keyifle yazdım her birini. Ancak her yazının arasında bir ay var. Ve bu birer ay yazıları gözden geçirmek, içinizde nereye temas edeceğini görmek için beklemek, temas ettiği yerde biraz kalabilmek ve yazılardan süzülenleri deneyime dönüştürebilmek için çok iyi bir zaman ve alan sağlıyor.
Bunları yazarken karar verdim:) Yine arayla yayımlayacağım ancak bu defa bir ay ara vermeyeceğim. Her hafta bir tane...
Yine daha öncekiler gibi bağlantılar en sonda olacak - tı ki... Bir yazının bağlantısını bulamıyorum bir türlü... Neyse canım, siz de ikisinin linkinden yayımlandığı siteye, Eğitim ve Ötesi'ne ulaşabilirsiniz. Belki benim bulmadığım yazımı da siz bulursunuz, belli mi olur.
Haydi bakalım, keyifli okumalar. 1 numaralı yazı az sonra...
Ufak Bişi Diicem - Bu yazılar 2013 yılında, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında yayımlandı... Ya da Haziran'da olması gereken yazı hiç yayımlanmadı ve o yüzden bulamıyorum...
Ufak Bişi Diicem - Bu yazılar 2013 yılında, Nisan, Mayıs ve Haziran aylarında yayımlandı... Ya da Haziran'da olması gereken yazı hiç yayımlanmadı ve o yüzden bulamıyorum...
14 Mart 2014 Cuma
Okul, Toplum Bilinci ve Ölüm
Bu yazı, hepimizi derin bir üzüntüye boğan Berkin Elvan'ın toprağa verildiği, 12 Mart 2014 tarihinde, yine Eğitimpedia'da yayımlandı. Bir daha böyle acılar yaşamamak, böyle yazılar yazmamak umuduyla, linki ile birlikte paylaşıyorum..
Berkin Elvan ve onun gibi, bir toplumun uyanmasının simgeleri olan pek çok kaybımız, ölümsüzdür...
Bugün
çok uzun zamandır ilk defa nereden başlayacağımı bilmiyorum. Nereden başlarım,
nelerden bahsederim, nasıl toplarım hiçbirini bilmiyorum; kafam karışık. Kafam
öğrendiklerim, öğrettiklerim, bildiklerim ve/veya bildiğimi sandıklarım
yüzünden karışık. Bugün her şeyi baştan düşünüyorum.
Okul
ne içindir? Okul bireylerde toplum bilinci, evrensel hak ve özgürlükler,
düşünceye saygı, ötekileşmeden ve ötekileştirmeden var olmayı öğrenmek içindir.
Eğitim ve öğretim etkinlikleri bu çerçevede şekillenir. Bireycilik,
“bireysellik, benmerkezcilik, izolasyon ya da narsisizm” anlamına gelmez;
herkesin olduğu gibi var olabilmesi ve “insan” yerine konması anlamında ele
alınır. Okulda öğretilen ve öğretilmeye çalışılan her şey bu çerçeveden bakıldığında
anlamlıdır.
Peki,
okullar bu görevlerini ne kadar üstlenmektedir ya da ne kadarını
üstlenebilmektedir? Bir okul, içinde olduğu sisteme karşı görünen ancak o
sistemi geliştireceği şüphe götürmeyen bir tavır alabilir mi? Almalı mıdır?
Bundan
birkaç hafta önce, öğrencilerimizin yoğunluklu olarak yaşadığı semtlerden olan
Cihangir’de internet yasası protestoları dolayısıyla olaylar çıkmıştı. Hemen
akabinde okulda çocuklara toplumsal bilinç açısından bir açılım getirelim diye
tartıştığımız bir toplantıda; “bunu nasıl yapacağımız çok önemli, çocukların
çok içinde oldukları bir süreç var ve şimdilik bu riskli olabilir.” diyerek o
konuya girmenin zamanı olmadığının ateşli bir savunucusuydum. Şimdi düşünüyorum
da “peki o uygun zaman, ne zaman”?
Bir
şeylerin içinden geçiyoruz. Hep savunucusu olduğum o “içinde olduğumuz gerçek
yaşama çocuklarımızı dahil etmek”, tam şimdinin görevi gibi geliyor. 14 yaşında bir çocuk, ekmek almaya giderken,
ülkesinin insanları gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmaya çalıştıkları,
evrensel hak ve özgürlüklerini kullandıklarında susturulmaya çalışıldıkları bir
gün, başından vuruluyor. Bu çocuk aylarca yaşama tutunmaya çalışıyor. Dün sabah
artık tutunamadığı, kısa süren yaşamı son buluyor ve bildiğimiz dünyadan
ayrılıyor. Tüm bunları uzaktaki belli bir mesafeden izlerken, bir anda acının
uzaklıkları aştığını ve herkesin yüreğini yakabileceğini öğreniyoruz.
Sınıfta
bir öğretmen yaşadığı üzüntüyü ve çocuğun başına gelenleri paylaşıyor. Çocuklar
kendi aralarında konuşuyor. Öyle büyük çocuklar değil, 6-7 yaşlarında çocuklar.
Biri diyor ki “bu polislerin suçu”; bir diğeri “ama çok gaz varmış, belki
görmemişlerdir”; bir başkası “isteyerek olmamıştır” diyor ve sonuncusu da “ama
başbakanı nasıl koruyacaklar” diye bitiriyor sohbeti. Öğretmen karışmıyor bu
sohbete, sadece dinliyor. Çocuk dünyalarından gördüklerine karışamıyoruz.
Sonrasında ise üzerinde düşünüyoruz, bu nasıl okunabilir diye.
Okumalardan
biri şu olabilir; “çocuklar klasik olarak suçlu/suçsuz ayrımı yapmaya gitmişler”.
Bir başkası şöyle olabilir; “çocuklar suç unsurunu arıyorlar, suça
odaklanıyorlar; ancak suç unsuru yok – o zaman mutlaka bir kaza olmalı”. Ya da
şöyle diyebiliriz; “sonuncu çocuğun ailesinde neler konuşuluyor Allah aşkına?”.
Söyle de denebilir tabi; “ sonuncu çocuğun güce atfettiği şeyler çok önemli ve
gücün korunması lazım, sanırım onun için güçlü olmak kıymetli bir şey”.
Bunların her biri doğru olabilir; tam anlamıyla ya da sınırlı bir biçimde. Ya
da tamamen yanlış olabilir hepsi.
Ben
şimdi başka bir okuma yapmaya çalışacağım. İlk çocuk sanırım ölümle ilgili
kaygısını dile getiriyor ve buna sebep olanlarla ilgili öfkesini dile
getiriyor. İkinci çocuk inanmıyor duyduklarına ve mutlaka başka bir şey
olmuştur demeye çalışıyor. Üçüncü çocuğun ise güvenmesi gerektiği söylenmiş
kişilerin, hayatı tehdit eden tutumlarını aklının almadığını söylemeye
çalışıyor zannımca. Ve sonuncusu da, yok canım mutlaka bir tehdit vardır ve
hani önemli ya başbakan onu o tehditten korumak için yapılmış olanlar kötü
olamaz herhalde demeye çalışıyordur belki.
O
halde tekrar bakalım duruma. Çocuklara yerel ve genel yönetimlerle ilgili,
hayat bilgisi dersindeki sınırlı bilginin dışında ne veriyoruz? Okulda meclis
ya da sınıf başkanı seçimleri demokrasi bilincinin aşılanması için ne kadar
yeterlidir? Bu bir bilinçlendirme midir? Güvenlik nedir? Güvenliğimizi
korumakla görevli kişilere nasıl güvenebiliriz? Toplum güvenliği mi,
seçilmişlerin güvenliği mi önemlidir? Seçilmişler ne için seçilmiştir?
Seçilmişler kimi temsil eder? Güç ne zaman zorbalığa dönüşür? Kişi hak ve
özgürlüklerinin korunması öncelikler arasında mıdır? Özgürlük nedir; serbestlik
ve başıboşluk mudur? Neyi, ne kadar, ne zaman, nasıl yapacağımızı nasıl
öğreniriz? Bir kişinin özgürlükleri, bir toplumun özgürlüklerinin önünde midir?
İçinde yaşadığımız topluluğa hizmet etmesini beklediğimiz kişiler bu topluluğa
karşı hareket ettiklerinde sessiz mi kalmalıdır? Tüm bunlarla ilgili farklı
fikirlere de sahip olsak ortak uygulamalar bulabilir miyiz? Farklı düşüncelerimize
karşın birlikte yaşayabilir miyiz? “Biz” dediğimiz zaman bir “onlar” yaratmak
zorunda mıyız? “Onlar” diyerek ötekileştirmeden, hep beraber, ortak bir zeminde
buluşup “biz” olamaz mıyız? Davranışlar, yetki, sorumluluk ve inisiyatifler
nasıl ele alınmalıdır? Davranışlarımızın sorumluluğu kime aittir? Bu
sorumluluğu üstlenmek ve bununla yaşayabilmek de bir özgürlük değil midir?
Bu
ve benzeri binlerce soru olabilir. Bir çocuğun bir ülkeyi acıya boğarak ölmesi;
onlarca gencin demokratik ve insanca haklarını savunurken ölmesi, sakat
kalması; bir halkı temsil eden anayasal bir grubu düşünceleri bizimkine hiç
benzemiyor diye sürekli dışarıda tutmak ve hem o halka hem de temsilcilerine
kötü muamele etmek; bir futbol takımının hem temsil ettiği değerler hem de
atletik başarısı yüzünden yaşamsal tehdit altında olması; ve yine sayamadığım
pek çok durum, yukarıdaki soruların okul sistemleri içinde tartışılmaması ve
yerini bulmaması kaynaklı bir körlükle ortaya çıkar.
Bugün
Berkin Elvan toprağa veriliyor. Ardında acılar içinde bir anne baba, aynı acıyı
daha önce yaşamış ebeveynlerin tazelenmiş yaraları, bir toplumun sızlayan
vicdanı ve kanayan kalbini bırakıyor. Ve biz okullarda susuyoruz. Çünkü
çocuklar bunu anlamazlar, bu onlar için çok korkutucu diyoruz. Galiba aslında
kendimiz içinden çıkamıyoruz ve “bilmiyorum, ben de korkuyorum” diyememek
yüzünden de konuşmamak en akıllıca olan gibi görünüyor.
Okullar
ne içindir? Okul toplumun bir aynası ve prova yeri ise, neden toplumsal yaşamın
gerekliliklerini konuşmak için bekliyoruz? Neden içinde yaşadığımız sosyolojik,
antropolojik, psikolojik, etik ve demokratik koşulları yaşı kaç olursa olsun
çocuklarla konuşmuyoruz? Siyasallaşmaktan mı korkuyoruz yoksa içinden çıkamayıp
gücümüzü kaybetmekten mi? Bunu çok küçük yaşlardan itibaren konuşmazsak, bu
bilinci çocuklara aktarmayı nasıl düşünebiliriz? Onları da evrensel hak ve
özgürlükleri bilen, buna saygı duyan, toplumsal bilince sahip olan bireyler
olarak yetiştirmemiz nasıl düşünülebilir?
Şimdi
bildiklerimi ve bildiğimi sandıklarımı yeniden düşünüyorum. Kendi içimde bir
karmaşa var ve ben durulmasını bekliyorum. “Eğitimi yeniden düşünmek” dediğimiz
zaman, yukarıdaki her şeyi bir daha düşünmemizin zamanının çoktan gelip
geçtiğini hissediyorum.
Şimdi
değilse ne zaman?
Beyhan ÖZPAR
“İnsan”
http://www.egitimpedia.com/bakis-acisi/okul-toplum-bilinci-ve-olum
Psikolojik Yardım Almak İçin Gelen “Çocuk” Kimdir?
Aşağıdaki yazım, 28 Şubat 2014 tarihinde, Türkiye Sistem Dizimleri Enstitüsü resmi web sayfasında yayımlandı. Linki, yine en altta bulabilirsiniz.
Bazı
sorular vardır, bazen ne sorulması ne de cevaplanması hedefine uygun bir anlama
ulaşamaz. Bu soruların bir kısmının hiç sorulmaması makbuldür; sorulduğu zaman
alınan cevap yanında belli yükler ve sorumluluklar getirir. “Psikolojik yardım
amacıyla terapiye gelen çocuk kimdir ve aslında ne ister?” bu sorulardan
birisidir.
Bu
soruya cevap aramaya başlamadan önce başka bir soruya cevap aramak gerekir;
sorunun asıl muhatabı olan “çocuk”
kimdir? Sosyolojik, biyolojik, antropolojik ya da psikolojik – başka
disiplinlerce de- farklı açıklamalara bilimsel temelde bir cevap aramak
mümkündür. Ancak tüm bu açıklamalardan bağımsız, bu soruyla karşılaşmış her
insanın aklına gelen bir “çocuk” imajı anında beliriverir. Bu çocuk imajları
temelde şeklini “çocukluğunu unutmuş” , kendini yetişkin olarak ortaya koyan ve
yaşamda uzun zaman geçirmeyle bağlı deneyimlerin çokluğundan, bu deneyimler
çokluğu ve deneyimlerden çıkarılan zihinsel çıkarımlara fazlasıyla yaslanan
şemalardan alır; sonucunda da kavramsal tanımlara ulaşılabilir. Diğer taraftan çocuklar tüm bu zihinsel
yaslanmalardan uzak bir şekilde ve dünyada daha kısa bir süredir bulunmaktan
kaynaklı sınırlı bir yaşamsal deneyimle, çocukluklarını yaşamaya devam ederler.
Bazıları için çocuk edilgen boş bir levha, bazıları için sınırsızlığın
temsilidir. Arkaik bir şema olarak çocuk imgesini arketipal bir temele
oturtursak eğer, C.G. Jung “kozmik çocuk”dan bahseder. Kozmik çocuk, sınırsız
gelişim ve büyüme potansiyeline sahip bir imgedir. Bir arketip olarak ise bu
sınırsız büyüme ve gelişme potansiyeli, her bir bireyin deneyimleri ve
deneyimlerinden ulaştığı sonuçlar olarak karşımıza çıkar.
Temel
sorumuza geri döndüğümüz zaman, yardım almaya gelen çocuğu tanımlamak kendi içinde
hem kolaylıklar hem de zorluklardan bahsetmeyi gerektirir. Cevaplama sürecinde de
önce kolaylıkları, ardından çocuk imajını ve zorlukları birlikte ele almakta
yarar vardır.
Kolay
tarafından baktığımız zaman yardım almaya gelmiş çocuk, aslında yardım alması
için getirilmiş bir çocuktur. Tanımlayamadığı bir sıkıntısı ve bunu ortaya
koyan davranışları vardır. Onu yardıma yönlendiren, getiren kişi/kişiler
tarafından bu sıkıntıları davranışlarıyla tanımlanmıştır. Adı “uyum bozukluğu”,
“alt ıslatma”, “tırnak yeme”, “davranış bozukluğu” gibi çeşitli başlıklarda,
önden tanımlanarak getirilmişlerdir. Yani aslında bu sıkıntı bir yetişkin
tarafından “tanımlanmıştır”; hatta bu sıkıntı başlıca yardım almasını
gerektiren sebeptir. Yapılacak sonraki adım bu sıkıntıyı gidermek, yani aslında
tanımlanmış olan davranışları “yok etmek/değiştirmektir”. Bu perspektiften bakılınca bu çok kolaydır.
Çünkü zaten çocuk edilgendir, yetişkinler onun için durumu tanımlamıştır, onun
öz deneyimi ile ilgili yetişkin yaşam deneyimi çerçevesinden bir tanımlama
yapılmış ve sonra olması gerekenlere ilişkin bir yol haritası çizilmiştir.
Geriye kalan şey, çocuğun seanslar boyunca terapi odasına gelmesi ve bu
sıkıntısının “düzeltilmesi” olur. Düzeltme işleminde beklenen şey de önceden
belirlenmiştir genellikle; terapi seanslarının sadece çocukla olması, terapi
odasına sadece çocuğun girmesi, mümkünse bu süreçte sorun neyse düzeltilmesi ve
bir daha nüksetmemesi gibi formülasyonlarla karşılaşılır. Bu ise hem yardıma
yönlendirenin (genellikle okul, sınıf, eş/dost/akraba çevresi gibi) hem yardıma
getirenin (anne, baba ya da ikisi birden) hem de terapistin işini çok
kolaylaştırır.
İşin
zor tarafını ele almaya başladığımızda işler karışır. Öncelikle çocuğu bir daha
ele almak gerekir. Çocuk, tek başına var olmuş bir “nesne” değildir. Onu var
eden biyolojik bir temelin yanında, sosyal, kültürel, dilsel ve ruhsal bir
çevrenin ürünüdür. Bununla beraber çocuk yaşam deneyimi açısından bir yetişkine
kıyasla dünyada geçirdiği süre kısadır, dolayısıyla karşılaştığı durumlar ve
bunlara tepki verebilme becerisi sınırlıdır. Bu sınır onların deneyim ve
algılarını geliştiremeyecekleri anlamına gelmez, aksine tüm deneyim ve
anlamlandırmalara açtırlar. Tam bu aşamada içine doğdukları çevre, deneyimler sunmaya
ve bu deneyimleri anlamlandırmalarına rehberlik eder. Zorluklar bu noktada
başlar.
Eğer
çocuk imajınızda yukarıda değindiğimiz bakış açısına sahip değilseniz haliyle
düzeltilmesi gereken hep çocuk olacaktır ve terapiye getirilen çocuk budur.
Yanlıştır, eksiktir, sıkıntılı ve yamuktur; doğrulanması, tamamlanması,
rahatlatılması ve düzeltilmesi gerekmektedir. Bu süreç boyunca da çevresel
hiçbir düzenlemenin gereği, ruhsallığın dolayısıyla davranışların yeniden
inşasına yardımcı olacak yakın çevrenin dönüşümü sınırlı olacaktır ya da hiç
olmayacaktır.
Etkileşimsel
çevresinin etkisi altında olan ve kendi de etkileşim sürecinin içindeki bir
varlık olarak çocuğu ele aldığımızda terapiye kim ya da kimler gelir?
Fenomenolojik yöntem gereği odada bulunan sadece çocuk olmaz. Aslında terapi
odasında; terapist de dahil olmak üzere, çocuğun etkileşim içinde bulunduğu tüm
parçalar ve onların oluşturduğu bütünden daha fazlası olan sistem, çocuk ve
çocuğun davranışları vasıtasıyla kendine ifade bulur.
Psikanalist,
dilbilimci ve bir düşünür olan Lacan’a göre ruhsallığın gizli parçası olan
bilinç dışı, dil gibi yapılanmıştır ve ruhsallığın temsilleri göstergelerden
oluşur; gösterge hem şekil hem de o şeklin
anlamıdır. Bu göstergeler onları dil ya da davranışlarla ortaya koyma şeklinde
tanımlanabilecek bir gösterene –şekil- ihtiyaç duyar. Bir sistem ve/veya etkileşimsel
bir ağ söz konusu olduğunda çocuklar, Lacancı bir bakış açısıyla, sistemin
bilinçdışının “göstereni” olarak ortaya
çıkar. Göstergeyi oluşturan diğer parça olan “gösterilen” –anlam- ise çocuğun
sıkıntısı olarak gözlemlediğimizdir.
Bir
çocuğun deneyimini, deneyim sonundaki karmaşasını ve bu karmaşadan doğan
duygulanımını anlamlandırma becerisi kısıtlıdır ya da hiç yoktur.
Anlamlandırmayı ister ancak içinde bulunduğu gruba aidiyetini de korumak ister.
Bu bir gruba ait olma ihtiyacı dolayısıyla, deneyimini anlamlandırmasına destek
olacak ve rehberlik edecek yetişkinlerden nasıl yardım isteyeceğini, yardım
isterse onlarda nasıl bir etki bırakacağını ve dolayısıyla alacağı tepkinin ne
olacağını bilemez. Ayrıca alacağı tepkinin aidiyetini tehlikeye atması ile
ilgili tanımlayamadığı içsel bir korkuyla orada bulunmaya, gruba tutunmaya
çalışır. Yine de sistem içinde herkesin işbirliğini gerektiren bir konu
olduğunu ifade etmenin bir yolunu bulma ihtiyacındadır. Bu sebeple dolaylı
yollar kullanır, davranışlarla ihtiyacını dile getirmeye çalışır. Bu dile
getiriş bazen aşırı yıkıcı tutumlar, bazen içe çekilme bazen öğrenmeye ilişkin sorunlar
gibi pek çok şekilde karşımıza çıkabilir. Böyle baktığımız zaman çocuğun ortaya
koyduğu sadece çocuğa ait düzeltilmesi gereken bir konu olmaktan çıkar,
sistemin tüm bileşenlerini göreve çağırır.
Terapi
odasına giren çocuk vasıtasıyla annedir, babadır; varsa kardeşlerdir. Ve bu
halkalar merkezde çocuk olacak şekilde, içten dışa doğru çoğalarak tüm topluma
yayılır. Tüm bu bileşenlerin her birinin
getirdikleri kadar birbirleri ile ve çocukla etkileşimleri terapi odasında
kendisine yer bulur. Bu sadece çocuğun fiziksel ve ruhsal olarak ortaya
koyuşları ile gerçekleşmez. Bazen sistemin parçaları da fiziksel ve ruhsal
olarak terapi odasında bulurlar kendilerini. Dönüşüm, gelişim, değişim terapi
odasında ancak bu yolla vuku bulur; bunun için de bu acılı yolda eşlikçilerin
hazır olması ve kendilerine düşen payın baştan farkında olmaları önemlidir. Bir
çocuğun acısı ancak onu var edenlerin acılarıyla anlam bulabilir ve çocuğun bu
acıdan geçebilmesine ancak kendi acılarından geçebilen yetişkinler yardım
edebilir.
Terapi odasına
psikolojik yardım almak için gelen çocuk kimdir? İçinde bulunduğu sistemin acılarını
taşıyan ve bununla baş etmeye çalışan, ancak bu acıyla ne yapacağını, onu
nereye koyacağını, acıdan nasıl geçebileceğini bilmeyen küçük bir ruhtur. Bu
ruh, içinde bulunduğu sistemin acılarının temsilcisidir. Tüm sistemi terapi odasına getiren, sistemin en değerli parçasıdır.
Beyhan ÖZPAR
Psikolojik Danışman
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)